Şili, bir yandan dünyada koronavirüsten en çok etkilenen ülkeler ortasında, bir yandan da virüse karşı aşılama oranlarında birinci sıralarda yer alıyor. Birinci etapta aşılanan sıhhat çalışanları için Pfizer/BioNTech akabinde da Sinovac aşısının kullanıldığı Şili’nin yaklaşık 19 milyonluk nüfusunun yüzde 37,4’ü birinci doz aşıyı, yüzde 22,2’si ise ikinci doz aşıyı oldu.
Şili, bu sayılarla en yüksek aşılama oranlarına sahip ülkeler olan İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri’nin çabucak gerisinde yer alıyor. Hükümet ise haziran ayına kadar halkın yüzde 80’inin aşılanacağını söylüyor.
LATİN AMERİKA’DA DURUM NASIL?
Latin Amerika dünya nüfusunun yalnızca yüzde 8’ine sahip, lakin koronavirüs ölümlerinin yaklaşık üçte biri bu coğrafyada yaşandı. Bölge ülkelerindeki aşılama çalışmaları da birçok yerde sonlu materyal ve siyasi tartışmalar sebebiyle çok yavaş ilerliyor.
Örneğin Brezilya’da nüfusun yaklaşık yüzde 9,1’i birinci dozları aldı. Sıhhat yetkilileri yeni ve daha bulaşıcı varyantların da yayılmasıyla aşının çok daha az yardımcı olduğunu ve varyantların rekor sayıda insanı öldürdüğünü açıkladılar. Peru ve Venezuela’da ise iç krizler aşı tedarik görüşmelerini geciktirdi.
Pekala Şili komşularına kıyasla nasıl bu kadar başarılı bir performans sergiledi?
ŞİLİ NASIL BU KADAR SÜRATLİ İLERLEDİ?
Her şeyden evvel şunu söylemek gerek: Aşılara kuşkuyla yaklaşanların oranının yüksek olduğu birçok ülkenin bilakis, Şili’de vatandaşlar aşılanmaya karşı daha istekli. Ülkede günlük aşılanan kişi sayısının ortalaması nüfusun yüzde 1,1’ine tekabül ediyor.
Dahası Şili’nin elinde çok fazla aşı var. Sinovac ile anlaşılan 14 milyon dozun 10 milyon dozunu, Pfizer ile anlaştığı 10 milyon dozun yaklaşık 700 bin dozunu ve Johnson&Johnson ile anlaştığı 4 milyon dozu alan Şili, haziran itibariyle nüfusunun yüzde 80’ini aşılamayı planlıyor. Sıhhat yetkilileri ise 15 milyonu aşılayarak sürü bağışıklığının elde edilebileceğini söylüyor. Pekala Şili bu kadar aşıya nasıl sahip oldu?
Santiago hükümeti, erken periyotta BioNTech, AstraZeneca ve Johnson&Johnson da dahil olmak üzere çok sayıda aşı firmasıyla müzakere edip, aşı sipariş etti. Hatta yetkililer risk aldı ve şimdi aşıların aktifliği onaylanmadan satın alma süreçlerini gerçekleştirdi.
Aşıya ulaşımında Çinli Sinovac şirketi de değerli bir rol oynuyor. Şirketin, Şili Papalık Katolik Üniversitesi ile birlikte bir test çalışması yürütmesi, Şili’ye CoronaVac aşısına ayrıcalıklı erişim hakkı tanıyor. Bu ayrıcalık yalnızca bölgesel seviyede değil, dünyada da aşılanma oranlarında Şili’yi ön plana çıkarıyor. Batı ülkelerinin başlangıçta kuşkuyla yaklaştığı Sinovac’ın Şili’deki performansı bu aşıya yönelik önyargının aşılmasında da tesirli oldu.
OLAY ORANLARI HALA YÜKSEK
Aşılama suratı ve aşılanan şahısların oranı yüksek olmasına karşın hadiselerde hala artış var. Hatta 2020 yılının haziran ayında görülen tepe sayılar son günlerde yine ortaya çıktı. Bu da akıllarda bir soruya sebep oluyor: Aşılar beklentileri karşılamıyor mu?
Bu soru karşısında uzmanlar, ‘aşıların tesirli olduğu, lakin enfeksiyonları azaltmak konusunda bir günde sihir gerçekleştiremeyeceği’ konusunda hemfikir. Aşılar üç haftalık aralıklarla iki doz halinde uygulanıyor ve yüksek bağışıklık ikinci dozun üzerinden ikinci hafta geçtikten sonra ortaya çıkıyor. Hasebiyle Şili, nüfusunun çeyreğinden fazlasını aşılamış olsa da ikinci dozu alanların daha az olduğu düşünüldüğünde hadiselerin bir müddet daha yüksek olması çok olağan. Birebir vakitte uzmanlar, virüsün daha bulaşıcı varyantlarının, toplumsal uzaklığın ve artan hareketliliğin hadiselerde artışa sebep olduğunu söylüyor. Özetle aşılama konusundaki muvaffakiyet öyküsüne karşın aşının suratı, virüsün suratına yetişmekte zorlanıyor.
AŞI KAMPANYALARINDA DENEYİMLİ
Şili Sıhhat Bakanı Enrique Paris, ülkenin sıhhat sisteminin büyük aşı kampanyaları kelam konusu olduğunda deneyimli olduğunu söyledi. Uzun yıllardır güçlü bir ulusal aşı planı hazırlandığını belirten Paris, “Şili’de herkes aşılarını kaydettiriyor. Böylelikle yanlışsız istatistikleri tutabiliyoruz” dedi. Paris, aşı kampanyalarını tesirli bir biçimde yürütmelerini sağlayan altyapıyı ve tecrübelerini koronavirüs aşılamasında da kullandıklarını tabir etti.
AŞI BAŞARISINA KARŞIN KISITLAMALAR DEVAM EDİYOR
Dünyanın en süratli aşılamalarından birini ortaya koysa da Şili’de hala koronavirüs olayları çok yüksek. Bu olay oranlarını azaltmak için hükümet sıkı karantinalar uyguluyor. Nisan ayı itibariyle de ülkeye giriş ve çıkışlar Şili vatandaşlarına dahi kapanmış bulunmakta.
ELEKTİF AMELİYATLAR ASKIYA ALINDI
Ülkede hadiselerin artmasıyla birlikte hastanelerde yaşanan yoğunluğu azaltmak için elektif ameliyatlar askıya alındı. Bu askıya almanın sebebi hastanelerde yatışın büyük bir kısmının ameliyatlı hastalardan oluşması. Yetkililer, önümüzdeki birkaç hafta içinde gerçekleşmesi beklenen talep artışını ise münasebet olarak sundu. Tedbir kapsamında, gecikmesi önemli sıhhat riski taşıyan ameliyatlar hariç tutuldu.
SEÇİMLER ERTELENDİ
Şili Cumhurbaşkanı Sebastian Pinera yaptığı açıklamada koronavirüs olaylarındaki artışla birlikte Nisan ayında yapılacak seçimlerin bir günden iki güne çıkarılacağını duyurmuştu. Şili’de durum ciddiyetini korurken Pinera, yapılacak seçimleri altı hafta daha erteledi. Yaptığı açıklamada halkın sıhhatini müdafaanın öncelik olduğunu ve mevcut kaidelerin oylama için müsait olmadığını söyledi.
Şili, 16 Mart tarihi itibariyle koronavirüse karşı en az bir doz alan 5 milyon şahsa ulaştı. Hükümetin resmi amacı ise bu sayıya 30 Mart’ta ulaşmaktı. Yani belirlenen mühletten çok daha evvel bu maksada ulaşıldı. Ülkeyi kısıtlamaya zorlayan olaylardaki artışa karşın, aşılama sürecinin ilerlemesi büyük umut verdi.
AŞI ANTARKTİKA’YA KADAR ULAŞTI
Antarktika, koronavirüs salgınını bildiren son kıta oldu. Şili’nin süratli aşılama programı ise Antarktika’nın buzlu kıyılarına kadar ulaştı. Şili hükümetinin Antarktika’da konumlandırdığı üste çalışan 48 kişi CoronaVac ile aşılandı. Üslerde bulunan çalışana sıhhat hizmeti veren yetkili ise hiç kimsede önemli bir yan tesirin bulunmadığını vurguladı. Şili kıtalararası aşılama programıyla dünyada birçok ülkenin önüne geçti. Lakin ülke çapındaki bulaşıcılıktaki artış, hastanelerde neredeyse yığılmalara sebep oldu ve yeni kısıtlamalara yol açtı.
‘MARKETLER BİLE KAPALI OLACAK’
Yaklaşık 10 yıldır Şili’de yaşayan ve bir restoran işleten Onur Erdemir, pandeminin tesirleri hakkında bizi bilgilendirdi. Şili’de aşılama çok süratli ilerliyor fakat hadise sayıları da hala çok yüksek. Bunun sebebini Erdemir’e sorduk.
Şili’de hastanelerde doluluk oranının yüzde doksana yakın olduğunu belirten Erdemir, “29 Mart itibariyle 15 gün sürecek bir karantinaya girdik ve öbür karantinaların bilakis marketler bile kapalı olacak” dedi ve ekledi:
“Yaz tatili dönüşü olduğu için hadise sayıları bu derece yüksek. Havaların ısınmasıyla beşerler biraz gevşedi ve kurallara uymamaya başladılar. Mart ayının birinci haftası okullar da açıldı, bu da olay sayılarını etkiledi.”
Erdemir, bu devirde devletin yaptığı uygulamaları ise şöyle özetledi:
- Devlet vatandaşlara kira ve besin yardımı yapıyor.
- Faturalarını ödeyemeyenler için rastgele bir yaptırım uygulanmıyor, hatta elektrik ve suları kesmek bu periyotta yasak.
- Devlet pandemi devrinde bayanlara özel bir yasa çıkarmaya hazırlanıyor. Buna nazaran her bayana 200 bin peso yardımda bulunulacak.
- Tatil periyodunda vatandaşlara yalnızca bir hak tanınıyor. Nereye gidilecekse, kaç kişi gidilecekse bu devlete bildiriliyor ve bir dönemde ikinci tatil bahtı bulunmuyor.
- Nisan ayına kadar yurtdışından gelen herkese 10 gün karantina uygulanıyor ve kişi karantinada kaldığı sürece tüm masraflarını da kendi karşılıyordu. Lakin açıklanan yeni karantina kuralları ile ülkeye giriş ve çıkışlar bir ay mühletle kapatıldı.
{sitename}